top of page

Νευροενδοκρινείς Νεοπλασίες Πνεύμονα

Τυπικό & άτυπο καρκινοειδές • LCNEC • Μικροκυτταρικός καρκίνος (SCLC)

Τα νευροενδοκρινή νεοπλάσματα του πνεύμονα δεν αποτελούν μία ενιαία νόσο. Περιλαμβάνουν όγκους με πολύ διαφορετική βιολογική συμπεριφορά — από τα συνήθως βραδέως εξελισσόμενα τυπικά καρκινοειδή έως τα υψηλού βαθμού νευροενδοκρινή καρκινώματα, όπως το LCNEC και το SCLC.

​

Η ακριβής ταξινόμηση έχει ουσιαστική σημασία, επειδή επηρεάζει την πρόγνωση, τον απαραίτητο διαγνωστικό έλεγχο και την επιλογή της θεραπείας. Η αξιολόγηση βασίζεται στην παθολογοανατομική εικόνα, τον αριθμό των μιτώσεων και τη νέκρωση,, τον δείκτη Ki-67, όπου είναι χρήσιμος, το στάδιο της νόσου και, ανάλογα με την περίπτωση, σε ειδικές απεικονιστικές και μοριακές εξετάσεις.

​

Στόχος είναι να προσδιοριστεί όσο το δυνατόν ακριβέστερα η βιολογία της νόσου, ώστε η θεραπευτική στρατηγική να προσαρμοστεί στον συγκεκριμένο ασθενή.

Πότε μπορεί να είναι χρήσιμη μια εξειδικευμένη αξιολόγηση;

Σε σπάνιες νευροενδοκρινείς νεοπλασίες του πνεύμονα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αβεβαιότητα ως προς την ακριβή ταξινόμηση της νόσου ή πρέπει να ληφθεί μια σημαντική θεραπευτική απόφαση, η συνολική επανεκτίμηση του ιστολογικού υλικού, της απεικόνισης και της μέχρι τώρα θεραπευτικής πορείας μπορεί να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια.

Ποιοι είναι οι βασικοί τύποι;

Οι νευροενδοκρινείς νεοπλασίες του πνεύμονα περιλαμβάνουν διαφορετικές κατηγορίες όγκων, με σημαντικές διαφορές στη βιολογική συμπεριφορά, την πρόγνωση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση.

Τυπικό καρκινοειδές

Καλά διαφοροποιημένος νευροενδοκρινής όγκος, που συνήθως έχει βραδύτερη βιολογική συμπεριφορά. Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στην ιστολογική εικόνα, τον χαμηλό αριθμό μιτώσεων και την απουσία νέκρωσης. Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από το στάδιο, τη θέση του όγκου και το αν η νόσος μπορεί να αντιμετωπιστεί χειρουργικά.

Άτυπο καρκινοειδές

Επίσης καλά διαφοροποιημένος νευροενδοκρινής όγκος, αλλά με μεγαλύτερη πιθανότητα υποτροπής ή μεταστατικής νόσου σε σχέση με το τυπικό καρκινοειδές. Η διάκριση βασίζεται κυρίως στον αριθμό των μιτώσεων και στην παρουσία νέκρωσης. Η ακριβής σταδιοποίηση και η συστηματική παρακολούθηση έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον σχεδιασμό της θεραπείας.

LCNEC

Σπάνιο, υψηλού βαθμού νευροενδοκρινές καρκίνωμα με συνήθως επιθετική κλινική συμπεριφορά και σημαντική βιολογική ετερογένεια. Σύγχρονες μοριακές μελέτες έχουν αναδείξει διαφορετικά πρότυπα και υποομάδες της νόσου. Τα δεδομένα αυτά βοηθούν στην καλύτερη κατανόηση του LCNEC και διερευνώνται ως βάση για περισσότερο εξατομικευμένες θεραπευτικές στρατηγικές.

Μικροκυτταρικός καρκίνος (SCLC)

Υψηλού βαθμού νευροενδοκρινές καρκίνωμα, που χαρακτηρίζεται από ταχεία ανάπτυξη και συχνή πρώιμη διασπορά. Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξαρτάται από την έκταση της νόσου και μπορεί να περιλαμβάνει συνδυασμό συστηματικής θεραπείας και ακτινοθεραπείας. Στη μεταστατική νόσο, η ανοσοθεραπεία έχει ενσωματωθεί στη θεραπεία πρώτης γραμμής μαζί με τη χημειοθεραπεία.

Μεικτές (combined) μορφές

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα LCNEC ή SCLC μπορεί να συνυπάρχει στον ίδιο όγκο με άλλη μη νευροενδοκρινή ιστολογική συνιστώσα, όπως αδενοκαρκίνωμα ή πλακώδες καρκίνωμα. Η αναγνώριση μιας τέτοιας μεικτής ιστολογίας είναι σημαντική για την ολοκληρωμένη παθολογοανατομική αξιολόγηση και μπορεί να συνεκτιμηθεί στον θεραπευτικό σχεδιασμό.

Πώς γίνεται η διάγνωση και η σταδιοποίηση;

Η διάγνωση μιας νευροενδοκρινούς νεοπλασίας του πνεύμονα απαιτεί τη λήψη επαρκούς ιστικού υλικού και την προσεκτική παθολογοανατομική αξιολόγησή του. Ο τρόπος της βιοψίας εξαρτάται από τη θέση του όγκου και των πιθανών λεμφαδενικών εστιών.

Βρογχοσκόπηση και EBUS

Σε κεντρικά εντοπισμένες βλάβες μπορεί να χρησιμοποιηθεί βρογχοσκόπηση για τη λήψη βιοψιών. Όταν χρειάζεται αξιολόγηση λεμφαδένων του μεσοθωρακίου ή των πνευμονικών πυλών, το ενδοβρογχικό υπερηχογράφημα (EBUS) επιτρέπει στοχευμένη λήψη υλικού από τους λεμφαδένες και μπορεί να συμβάλει ταυτόχρονα στη διάγνωση και στη σταδιοποίηση της νόσου. Σε περιφερικές βλάβες μπορεί να απαιτηθεί διαδερμική βιοψία υπό απεικονιστική καθοδήγηση.

​

Στις μικρές βρογχοσκοπικές βιοψίες χρειάζεται συχνά προσοχή στην οριστική ταξινόμηση της νευροενδοκρινούς νεοπλασίας, καθώς το περιορισμένο βιοπτικό υλικό μπορεί να μην αποτυπώνει επαρκώς τη μιτωτική δραστηριότητα, τη νέκρωση ή την ετερογένεια του όγκου. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στη διάκριση μεταξύ τυπικού και άτυπου καρκινοειδούς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μεταξύ διαφορετικών νευροενδοκρινικών καρκινωμάτων. Όταν η ακριβής ταξινόμηση επηρεάζει τη θεραπευτική απόφαση, μπορεί να χρειάζεται περισσότερο ιστικό υλικό ή επανεκτίμηση από παθολογοανατόμο με εμπειρία στις νευροενδοκρινείς νεοπλασίες του πνεύμονα.

Η παθολογοανατομική εξέταση είναι καθοριστική

Η διάκριση μεταξύ τυπικού και άτυπου καρκινοειδούς, LCNEC και SCLC βασίζεται στη μορφολογία του όγκου, στη μιτωτική δραστηριότητα, στην παρουσία νέκρωσης και στην έκφραση νευροενδοκρινικών δεικτών. Ο δείκτης Ki-67 μπορεί να προσφέρει συμπληρωματική πληροφορία, αλλά στα πνευμονικά καρκινοειδή δεν αντικαθιστά τη μορφολογική ταξινόμηση με βάση τις μιτώσεις και τη νέκρωση. Σε μικρές ή δύσκολες βιοψίες μπορεί να έχει ιδιαίτερη αξία η εξειδικευμένη παθολογοανατομική επανεκτίμηση.

Απεικονιστική σταδιοποίηση

Η έκταση της νόσου αξιολογείται με αξονική τομογραφία και, ανάλογα με τον τύπο του όγκου και το κλινικό ερώτημα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί FDG PET/CT, απεικόνιση υποδοχέων σωματοστατίνης με DOTATATE/DOTATOC PET/CT ή μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου. Στα καλά διαφοροποιημένα NETs η απεικόνιση των υποδοχέων σωματοστατίνης έχει ιδιαίτερη σημασία, ενώ στους υψηλού βαθμού νευροενδοκρινικούς καρκίνους η FDG PET/CT μπορεί να προσφέρει διαφορετικές πληροφορίες για την έκταση και τη βιολογία της νόσου

Πώς επιλέγεται η κατάλληλη θεραπεία;

Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλους τους νευροενδοκρινείς όγκους του πνεύμονα. Η επιλογή εξαρτάται από τον ακριβή ιστολογικό τύπο, το στάδιο και την έκταση της νόσου, τον ρυθμό εξέλιξης, τα συμπτώματα, την έκφραση υποδοχέων σωματοστατίνης και τις προηγούμενες θεραπείες. Σε αρκετές περιπτώσεις η απόφαση απαιτεί συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων.

Χειρουργική θεραπεία
Για τα εντοπισμένα τυπικά και άτυπα καρκινοειδή, αποτελεί την πρώτη επιλογή για δυνητικά ριζική θεραπεία και μακροχρόνιο έλεγχο της νόσου. Η έκταση της επέμβασης προσαρμόζεται ανάλογα με τη θέση και το μέγεθος του όγκου, τη λεμφαδενική συμμετοχή και τη λειτουργική κατάσταση του ασθενούς. Παράλληλα, αν και τα επιθετικά νευροενδοκρινή καρκινώματα διαγνώσκονται συνήθως σε πιο προχωρημένο στάδιο, υπάρχει σαφής θέση για χειρουργική εξαίρεση σε αυστηρά επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν η νόσος εντοπίζεται αποκλειστικά στον πνεύμονα.

Έλεγχος ορμονικών και παρανεοπλασματικών συμπτωμάτων
Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων που προκαλεί η ίδια η νόσος αποτελεί σημαντικό μέρος της θεραπευτικής στρατηγικής. Σε λειτουργικούς νευροενδοκρινείς όγκους —δηλαδή σε όγκους που εκκρίνουν ορμόνες ή άλλες βιολογικά δραστικές ουσίες και προκαλούν συγκεκριμένα συμπτώματα— μπορεί να απαιτείται άμεσος έλεγχος της ορμονικής υπερέκκρισης, παράλληλα με την αντικαρκινική θεραπεία.

​

Στα νευροενδοκρινή καρκινώματα μπορεί επίσης να εμφανιστούν παρανεοπλασματικά σύνδρομα με σημαντικές κλινικές επιπτώσεις. Ο αποτελεσματικός έλεγχος του όγκου συχνά συμβάλλει και στη βελτίωση αυτών των εκδηλώσεων, όμως σε αρκετές περιπτώσεις απαιτείται και ειδική αντιμετώπιση του ίδιου του συνδρόμου. Για τον λόγο αυτό, τόσο η σωστή διαφοροδιάγνωση όσο και η επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής προσέγγισης χρειάζονται συστηματική και εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Ανάλογα σωματοστατίνης
Σε καλά διαφοροποιημένα, SSTR-θετικά πνευμονικά τυπικά καρκινοειδή, τα ανάλογα σωματοστατίνης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο ορμονικών συμπτωμάτων και, σε κατάλληλους ασθενείς, για τον έλεγχο της ανάπτυξης της νόσου.

Η SPINET είναι η μεγαλύτερη προοπτική μελέτη μέχρι σήμερα ειδικά σε καρκινοειδή του πνεύμονα και υποστηρίζει κλινική δραστηριότητα της lanreotide, ιδιαίτερα στα τυπικά καρκινοειδή αν και η μελέτη σταμάτησε πρόωρα λόγω χαμηλής ένταξης.

PRRT και λειτουργική απεικόνιση
Η απεικόνιση των υποδοχέων σωματοστατίνης με DOTATATE/DOTATOC PET/CT βοηθά να εκτιμηθούν η έκφραση και η κατανομή των υποδοχέων στη νόσο. Σε επιλεγμένους ασθενείς με προχωρημένο, SSTR-θετικό πνευμονικό καρκινοειδές, η θεραπεία με PRRT μπορεί να αποτελέσει θεραπευτική επιλογή, εκτός της εγκεκριμένης ένδειξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η τρέχουσα έγκριση του ^177Lu-DOTATATE αφορά προοδευτικά, καλά διαφοροποιημένα SSTR-θετικά γαστρεντεροπαγκρεατικά NETs..Η FDG PET/CT μπορεί, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, να προσθέσει πληροφορίες για τη βιολογική ετερογένεια της νόσου και να συμβάλει στη συνολική θεραπευτική εκτίμηση.

Συστηματική θεραπεία

Στην προχωρημένη νόσο μπορεί να χρειαστεί συστηματική αντικαρκινική θεραπεία. Στο SCLC, η θεραπεία πρώτης γραμμής στη μεταστατική νόσο περιλαμβάνει συνδυασμό χημειοθεραπείας και ανοσοθεραπείας.

Στο LCNEC, η πλατίνα σε συνδυασμό με ετοποσίδη παραμένει συχνά η βάση της συστηματικής θεραπείας. Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα δεδομένα για την προσθήκη ανοσοθεραπείας με αναστολείς των ανοσολογικών σημείων ελέγχου, με ορισμένες προοπτικές και αναδρομικές μελέτες να δείχνουν κλινικό όφελος. Ωστόσο, λόγω της σπανιότητας και της βιολογικής ετερογένειας του LCNEC, τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα και η θέση της ανοσοθεραπείας δεν έχει τον ίδιο βαθμό τεκμηρίωσης όπως στον SCLC ή στον NSCLC.

Στοχευμένες συστηματικές θεραπείες

Σε προχωρημένα και καλά διαφοροποιημένα πνευμονικά NETs μπορούν να χρησιμοποιηθούν φάρμακα που αναστέλλουν συγκεκριμένα μοριακά μονοπάτια της ανάπτυξης του όγκου. Σε αυτά περιλαμβάνονται το everolimus, αναστολέας του μονοπατιού mTOR, και πλέον το cabozantinib, ένας αναστολέας πολλαπλών τυροσινικών κινασών (TKI), σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.

Η χρήση αυτών των θεραπειών δεν προϋποθέτει την ανεύρεση συγκεκριμένης μετάλλαξης στον όγκο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, ο ευρύτερος μοριακός έλεγχος μπορεί να αναδείξει επιπλέον θεραπευτικές δυνατότητες ή να υποστηρίξει την ένταξη σε κλινικές μελέτες.

Ακτινοθεραπεία και τοπικές θεραπείες​

Η ακτινοθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τοπικό έλεγχο, αντιμετώπιση συμπτωμάτων ή στο πλαίσιο της θεραπείας συγκεκριμένων σταδίων των SCLC/ LCNEC. Σε επιλεγμένους ασθενείς που δεν μπορούν να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση, στερεοτακτικές τεχνικές ακτινοθεραπείας μπορούν να προσφέρουν υψηλό τοπικό έλεγχο και σε τυπικά καρκινοειδή σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που παρουσιάστηκε στο ASCO.. Αντίστοιχα, σε κατάλληλα επιλεγμένες μεταστατικές εστίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν τοπικές επεμβατικές τεχνικές, όπως θερμική κατάλυση ή κρυοαφαίρεση, σε συνεργασία με επεμβατικό ακτινολόγο.

Η σωστή θεραπευτική ακολουθία έχει εξίσου μεγάλη σημασία με την επιλογή της κάθε μεμονωμένης θεραπείας και συχνά επανεκτιμάται καθώς μεταβάλλεται η βιολογία και η έκταση της νόσου.

Έρευνα στο LCNEC

Η μελέτη LANCE είναι μια προοπτική, μη τυχαιοποιημένη real-world μελέτη που διερευνά την προσθήκη atezolizumab στη χημειοθεραπεία με πλατίνα και ετοποσίδη σε ασθενείς με μεταστατικό πνευμονικό LCNEC. Τα αποτελέσματά της προσθέτουν προοπτικά δεδομένα σε ένα πεδίο όπου η διαθέσιμη κλινική τεκμηρίωση παραμένει περιορισμένη και χρειάζεται επιβεβαίωση σε μεγαλύτερες τυχαιοποιημένες μελέτες

Μοριακή ετερογένεια και νεότερες ερευνητικές κατευθύνσεις

Η σύγχρονη έρευνα επιχειρεί να κατανοήσει βαθύτερα τη σημαντική μοριακή ετερογένεια των υψηλού βαθμού νευροενδοκρινών καρκινωμάτων του πνεύμονα. Στον SCLC και στο LCNEC έχουν περιγραφεί διαφορετικά μοριακά και μεταγραφικά πρότυπα, τα οποία ενδέχεται στο μέλλον να συμβάλουν σε περισσότερο εξατομικευμένες θεραπευτικές στρατηγικές. Μικροκυτταρικός καρκίνος (SCLC) Στον SCLC έχουν περιγραφεί διαφορετικά μοριακά και μεταγραφικά πρότυπα, με βάση κυρίως την έκφραση συγκεκριμένων μεταγραφικών παραγόντων: SCLC-A: κυρίαρχη έκφραση ASCL1 SCLC-N: κυρίαρχη έκφραση NEUROD1 SCLC-P: κυρίαρχη έκφραση POU2F3 SCLC-I: χαμηλότερη έκφραση των παραπάνω παραγόντων και εντονότερο φλεγμονώδες και ανοσολογικό προφίλ. Οι υπότυποι αυτοί παρουσιάζουν διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά και πιθανές θεραπευτικές ευαισθησίες. Ωστόσο, η συγκεκριμένη ταξινόμηση παραμένει σήμερα κυρίως ερευνητική και δεν αποτελεί καθιερωμένο σύστημα ρουτίνας για την επιλογή θεραπείας ενός συγκεκριμένου ασθενούς. Μεγαλοκυτταρικό νευροενδοκρινές καρκίνωμα (LCNEC) Στο LCNEC, γονιδιωματικές και μεταγραφικές μελέτες έχουν επίσης αναδείξει σημαντική μοριακή ετερογένεια. Έχουν περιγραφεί διαφορετικά μοριακά πρότυπα, με αλλοιώσεις μεταξύ άλλων στα TP53, RB1, STK11 και KEAP1, τα οποία συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση των βιολογικών διαφορών μεταξύ των όγκων. Η πιθανή θεραπευτική σημασία αυτών των χαρακτηριστικών αποτελεί ενεργό πεδίο έρευνας. Προς το παρόν, δεν χρησιμοποιούνται ως καθιερωμένοι βιοδείκτες ρουτίνας για την επιλογή θεραπείας, αλλά μπορεί να έχουν σημασία στο πλαίσιο κλινικών μελετών και της μελλοντικής εξατομίκευσης της θεραπείας.

Συχνές Ερωτήσεις

Επιστημονικές πηγές & κατευθυντήριες οδηγίες

WHO Classification of Tumours Editorial Board. Thoracic Tumours. WHO Classification of Tumours, 5th Edition, Volume 5. IARC, 2021. Evangelou G, Trontzas IP, Gkiozos I, et al. The Effectiveness of Atezolizumab in Metastatic Large Cell Neuroendocrine Carcinoma of the Lungs: Insights from the LANCE Pilot Study. Biomedicines. 2024;12(6):1161. doi:10.3390/biomedicines12061161. Baudin E, et al. European Society of Neuroendocrine Tumors (ENETS) 2025 guidance paper for lung and thymic carcinoids. J Neuroendocrinol. 2026;38(4):e70174. Baudin E, et al. Lung and thymic carcinoids: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2021;32(4):439–451. Baudin E, et al. Treatment of advanced BP-NETs with lanreotide autogel/depot vs placebo: the phase III SPINET study. Endocr Relat Cancer. 2024;31(9):e230337. Fazio N, et al. Everolimus in advanced, progressive, well-differentiated, non-functional neuroendocrine tumors: RADIANT-4 lung subgroup analysis. Cancer Sci. 2018;109:174–181. Zidan L, et al. Efficacy and Safety of 177Lu-DOTATATE in Lung Neuroendocrine Tumors: A Bicenter Study. J Nucl Med. 2022;63:218–225. — για το PRRT στα SSTR-positive lung NETs. Chan JA, et al. Phase 3 Trial of Cabozantinib to Treat Advanced Neuroendocrine Tumors. N Engl J Med. 2025;392:653–665. — CABINET, για previously treated progressive extra-pancreatic και pancreatic NETs. Nassar AH, et al. Integrated molecular and clinical characterization of pulmonary large cell neuroendocrine carcinoma. Nat Commun. 2025;16:7717. Rudin CM, et al. Molecular subtypes of small cell lung cancer: a synthesis of human and mouse model data. Nat Rev Cancer. 2019.

Δεύτερη γνώμη & αξιολόγηση ιατρικού φακέλου

Σε μια σύνθετη ή σπάνια διάγνωση, η συνολική επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων μπορεί να βοηθήσει στην επιβεβαίωση της διάγνωσης και στον σχεδιασμό των επόμενων θεραπευτικών βημάτων.

bottom of page