top of page

Καρκίνος Παγκρέατος

Διάγνωση · Σταδιοποίηση · Χειρουργησιμότητα · Συστηματική θεραπεία · Μοριακός έλεγχος

Ο καρκίνος του παγκρέατος απαιτεί από την αρχή ακριβή σταδιοποίηση και πολυεπιστημονική αξιολόγηση. Η θεραπευτική στρατηγική εξαρτάται κυρίως από το αν ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά, από την έκταση της νόσου, τη γενική κατάσταση του ασθενούς και —σε επιλεγμένες περιπτώσεις— από μοριακά ή κληρονομικά χαρακτηριστικά του όγκου.

Τι πρέπει να γνωρίζουμε πριν επιλεγεί η θεραπεία;

  • Ακριβής ανατομική θέση και έκταση του όγκου

  • Σχέση του όγκου με τα μεγάλα αγγεία που βρίσκονται γύρω του

  • Παρουσία ή όχι μεταστατικής νόσου

  • Ιστολογική επιβεβαίωση όταν απαιτείται

  • Γενική κατάσταση και συνοδά νοσήματα

  • Μοριακός και κληρονομικός έλεγχος όταν έχει κλινική σημασία

Πώς αξιολογείται η δυνατότητα χειρουργικής αφαίρεσης;

Εξαιρέσιμη

Ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά με βάση την έκταση της νόσου και τη σχέση του με τα μεγάλα αγγεία. Η θεραπευτική στρατηγική περιλαμβάνει χειρουργική αντιμετώπιση και συστηματική θεραπεία, με τη σειρά τους να καθορίζεται από την πολυεπιστημονική αξιολόγηση.

Οριακά εξαιρέσιμη

Ο όγκος βρίσκεται σε στενή σχέση ή παρουσιάζει περιορισμένη εμπλοκή σημαντικών αγγειακών δομών. Συχνά προηγείται συστηματική θεραπεία και ακολουθεί επανεκτίμηση της δυνατότητας χειρουργικής αφαίρεσης.

Τοπικά προχωρημένη

Δεν υπάρχουν μακρινές μεταστάσεις, αλλά η τοπική επέκταση του όγκου δεν επιτρέπει αρχικά ασφαλή χειρουργική αφαίρεση. Η κύρια αντιμετώπιση είναι συστηματική θεραπεία και η δυνατότητα χειρουργείου μπορεί να επανεκτιμηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Μεταστατική νόσος

Η νόσος έχει εξαπλωθεί σε άλλα όργανα. Η θεραπεία είναι κυρίως συστηματική και επιλέγεται ανάλογα με τη γενική κατάσταση του ασθενούς, τις προηγούμενες θεραπείες και, όπου έχει σημασία, τα μοριακά χαρακτηριστικά της νόσου.

Η επανεκτίμηση μετά τη νεοεπικουρική θεραπεία απαιτεί εξειδικευμένη εμπειρία

Η αξιολόγηση της εξαιρεσιμότητας δεν βασίζεται μόνο στην επιλογή της κατάλληλης απεικονιστικής εξέτασης, αλλά και στην εξειδικευμένη ερμηνεία της. Μετά από νεοεπικουρική θεραπεία, ίνωση και μεταθεραπευτικές αλλοιώσεις μπορεί να μιμηθούν υπολειμματική νόσο ή αγγειακή διήθηση στην αξονική τομογραφία. Για τον λόγο αυτό, η επανεκτίμηση είναι προτιμότερο να γίνεται από ακτινολόγο με εμπειρία στην απεικόνιση του παγκρέατος και να συζητείται σε πολυεπιστημονικό ογκολογικό συμβούλιο.

Πώς γίνεται η διάγνωση και η σταδιοποίηση;

Η αρχική διερεύνηση έχει δύο βασικούς στόχους: να επιβεβαιώσει τη διάγνωση όπου απαιτείται και να καθορίσει με ακρίβεια την τοπική έκταση και την πιθανή παρουσία μεταστατικής νόσου. Η ποιότητα της απεικόνισης και η σωστή ερμηνεία της επηρεάζουν άμεσα τον θεραπευτικό σχεδιασμό.

1. Αξονική τομογραφία με πρωτόκολλο παγκρέατος, θώρακος και πυέλου

Η πολυφασική αξονική τομογραφία με ενδοφλέβιο σκιαγραφικό αποτελεί τη βασική εξέταση για τη διάγνωση και σταδιοποίηση. Με ειδικό πρωτόκολλο παγκρέατος αξιολογούνται η έκταση του πρωτοπαθούς όγκου και η σχέση του με τα μεγάλα αγγεία, ενώ η απεικόνιση θώρακος, κοιλίας και πυέλου επιτρέπει τον έλεγχο για μεταστατική νόσο. Η ποιότητα της εξέτασης και η εξειδικευμένη ακτινολογική ερμηνεία είναι καθοριστικές για την εκτίμηση της εξαιρεσιμότητας.

2. MRI — όταν προσθέτει πληροφορία

Η μαγνητική τομογραφία χρησιμοποιείται επιλεκτικά, για παράδειγμα όταν χρειάζεται καλύτερος χαρακτηρισμός αμφίβολων ηπατικών βλαβών ή όταν η αξονική δεν δίνει επαρκή απάντηση σε συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

3. Ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα & βιοψία

Το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα (EUS) επιτρέπει λεπτομερή απεικόνιση του παγκρέατος και, όταν απαιτείται ιστολογική επιβεβαίωση, λήψη ιστού με καθοδήγηση υπερήχων. Η ιστολογική τεκμηρίωση είναι ιδιαίτερα σημαντική πριν από συστηματική ή νεοεπικουρική θεραπεία.

4. Εργαστηριακός έλεγχος & CA 19-9

Ο εργαστηριακός έλεγχος συμπληρώνει την κλινική και απεικονιστική αξιολόγηση. Το CA 19-9 μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βοηθητικός δείκτης για την αρχική εκτίμηση και την παρακολούθηση, αλλά δεν αποτελεί από μόνο του διαγνωστική εξέταση και πρέπει να ερμηνεύεται στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο.

Πώς αντιμετωπίζεται ο καρκίνος του παγκρέατος;

Η θεραπευτική στρατηγική καθορίζεται από την εξαιρεσιμότητα και την έκταση της νόσου, τη γενική κατάσταση του ασθενούς και την ανταπόκριση σε προηγούμενη θεραπεία. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργική επέμβαση, συστηματική θεραπεία ή συνδυασμό διαφορετικών προσεγγίσεων.

1. Εξαιρέσιμη νόσος — χειρουργείο & επικουρική θεραπεία

Όταν ο όγκος είναι εξαιρέσιμος, η χειρουργική αφαίρεση αποτελεί βασικό μέρος της θεραπείας. Μετά το χειρουργείο συνιστάται επικουρική χημειοθεραπεία για συνολική διάρκεια περίπου έξι μηνών· σε ασθενείς με καλή γενική κατάσταση, το mFOLFIRINOX αποτελεί προτιμώμενη επιλογή.

2. Οριακά εξαιρέσιμη νόσος — θεραπεία πριν από το χειρουργείο

Στην οριακά εξαιρέσιμη νόσο προτιμάται συνήθως αρχική συστηματική θεραπεία αντί άμεσου χειρουργείου. Μετά την ολοκλήρωσή της ακολουθεί επανεκτίμηση της νόσου και, εφόσον δεν υπάρχει εξέλιξη και η συνολική εικόνα είναι ευνοϊκή, επανεξετάζεται η δυνατότητα χειρουργικής αφαίρεσης.

3. Τοπικά προχωρημένη νόσος — συστηματική θεραπεία & επανεκτίμηση

Όταν δεν υπάρχουν μακρινές μεταστάσεις αλλά ο όγκος δεν είναι αρχικά εξαιρέσιμος, η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στη συστηματική θεραπεία. Η δυνατότητα χειρουργείου πρέπει να επανεκτιμάται περιοδικά σε πολυεπιστημονικό συμβούλιο, καθώς σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να καταστεί εφικτή μετά από καλή ανταπόκριση.

4. Μεταστατική νόσος — εξατομικευμένη συστηματική θεραπεία

Στη μεταστατική νόσο, η κύρια αντιμετώπιση είναι συστηματική. Για ασθενείς σε καλή γενική κατάσταση, σύγχρονες επιλογές πρώτης γραμμής περιλαμβάνουν FOLFIRINOX, NALIRIFOX ή gemcitabine–nab-paclitaxel, με την επιλογή να εξαρτάται από τη φυσική κατάσταση, τις συνοσηρότητες και τα χαρακτηριστικά του κάθε ασθενούς

Η θεραπεία δεν καθορίζεται μόνο από το “στάδιο”

Δύο ασθενείς με την ίδια ανατομική έκταση νόσου μπορεί να χρειάζονται διαφορετική στρατηγική. Η φυσική κατάσταση, η βιολογία της νόσου, η ανταπόκριση στη θεραπεία και —σε ορισμένες περιπτώσεις— τα μοριακά χαρακτηριστικά επηρεάζουν την τελική επιλογή.

Μοριακός & κληρονομικός έλεγχος

Γιατί έχει σημασία;

Ο κληρονομικός και ο μοριακός έλεγχος δεν πραγματοποιούνται επειδή αναμένεται συχνά να εντοπιστεί ένας θεραπευτικός «στόχος». Στον καρκίνο του παγκρέατος, οι περισσότερες σήμερα θεραπευτικά αξιοποιήσιμες μοριακές αλλοιώσεις αφορούν σχετικά μικρές υποομάδες ασθενών. Η αξία του ελέγχου είναι να αναγνωρίσει αυτές τις περιπτώσεις, στις οποίες το αποτέλεσμα μπορεί πράγματι να επηρεάσει τη θεραπευτική στρατηγική.

Πότε μπορεί να έχει θεραπευτική σημασία;

Όταν ανιχνευθεί ένα κλινικά σημαντικό εύρημα, μπορεί να επηρεάσει την επιλογή θεραπείας ή να δημιουργήσει πρόσθετες θεραπευτικές δυνατότητες. Τέτοια ευρήματα είναι σχετικά σπάνια και η σημασία τους εξαρτάται από το συγκεκριμένο γονίδιο, το είδος της μετάλλαξης, το στάδιο της νόσου και τις διαθέσιμες εγκεκριμένες θεραπείες ή κλινικές μελέτες.

1. Κληρονομικός γενετικός έλεγχος

Ο έλεγχος για κληρονομικές μεταλλάξεις αναζητά γενετικές αλλοιώσεις που υπάρχουν σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού. Στον καρκίνο του παγκρέατος μπορεί να αφορά γονίδια όπως BRCA1, BRCA2, PALB2 και άλλα γονίδια προδιάθεσης. Η απουσία έντονου οικογενειακού ιστορικού δεν αποκλείει την ύπαρξη κληρονομικής μετάλλαξης.

2. Μοριακό προφίλ του όγκου

Ο μοριακός έλεγχος του όγκου αναζητά αλλοιώσεις που έχουν αναπτυχθεί στα καρκινικά κύτταρα. Οι περισσότερες μοριακές αλλοιώσεις δεν οδηγούν σήμερα σε διαφορετική θεραπεία. Σε μικρότερες υποομάδες ασθενών μπορεί όμως να εντοπιστούν ευρήματα με θεραπευτική σημασία, όπως διαταραχές BRCA1/2, MSI/dMMR ή άλλες σπανιότερες δυνητικά αξιοποιήσιμες αλλοιώσεις.

3. Όταν το αποτέλεσμα αλλάζει την αντιμετώπιση

Σε συγκεκριμένες μοριακές υποομάδες, το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεάσει την επιλογή συστηματικής θεραπείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι διαταραχές επιδιόρθωσης του DNA, όπως μεταλλάξεις BRCA1/2, ενώ πολύ σπανιότερα ευρήματα μπορεί να δημιουργήσουν δυνατότητα για ειδική στοχευμένη θεραπεία. Η σημασία κάθε ευρήματος πρέπει να αξιολογείται με βάση το επίπεδο τεκμηρίωσης και τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.

Πριν και παράλληλα με τη θεραπεία: τι χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση;

1. Ίκτερος και απόφραξη των χοληφόρων

Ο ίκτερος - το κιτρίνισμα του δέρματος και του λευκού των ματιών - μπορεί να είναι το πρώτο σύμπτωμα της νόσου ή να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της αρχικής διερεύνησης και θεραπείας. Όταν οφείλεται σε απόφραξη των χοληφόρων, πρόκειται ουσιαστικά για ένα μηχανικό πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Η αποκατάσταση της ροής της χολής —συνήθως ενδοσκοπικά με τοποθέτηση stent όταν ενδείκνυται— μπορεί να είναι απαραίτητη πριν μπορέσει να προχωρήσει με ασφάλεια η συστηματική θεραπεία.

2. Ο πόνος δεν χρειάζεται να περιμένει την ανταπόκριση της θεραπείας

Ο έλεγχος του πόνου είναι άμεση θεραπευτική προτεραιότητα. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι η χημειοθεραπεία να μειώσει τον όγκο και, ενδεχομένως, να βελτιώσει τα συμπτώματα. Η αναλγητική αγωγή πρέπει να προσαρμόζεται από την αρχή στις ανάγκες του ασθενούς και, όταν ο πόνος δεν ελέγχεται επαρκώς, διαταράσσει την ψυχολογία, την όρεξη, τον ύπνο, την ποιότητα ζωής και τη συμμόρφωση συχνά του ασθενή

3. Θρέψη και παγκρεατική λειτουργία

Η διατήρηση του βάρους και της μυϊκής μάζας δεν αφορά μόνο την ποιότητα ζωής. Ένας ασθενής που τρέφεται επαρκώς και διατηρεί καλύτερη λειτουργική κατάσταση έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να μπορέσει να λάβει τη σχεδιαζόμενη αντικαρκινική θεραπεία. Απώλεια βάρους, διάρροια, στεατόρροια ή δυσπεψία μπορεί να σχετίζονται και με εξωκρινή παγκρεατική ανεπάρκεια, οπότε χρειάζεται έγκαιρη αξιολόγηση και, όταν ενδείκνυται, θεραπεία με παγκρεατικά ένζυμα και οργανωμένη διατροφική υποστήριξη.

4. Ψυχολογική υποστήριξη από την αρχή

Η διάγνωση συχνά ακολουθείται μέσα σε λίγες ημέρες από εξετάσεις, βιοψίες, επεμβατικές πράξεις και αποφάσεις για θεραπεία. Μέσα σε αυτή την ένταση, ο φόβος, το άγχος και η ψυχολογική επιβάρυνση εύκολα περνούν σε δεύτερο πλάνο. Δεν θα έπρεπε. Η ψυχολογική κατάσταση, το υποστηρικτικό περιβάλλον και οι ανάγκες του ασθενούς πρέπει να αξιολογούνται από την αρχή και παράλληλα με τη σωματική νόσο.

Η υποστήριξη δεν είναι πάντοτε φαρμακευτική. Η οικογένεια και το κοντινό περιβάλλον έχουν καθοριστικό ρόλο, ενώ πρέπει να υπάρχει χαμηλό όριο για έγκαιρη βοήθεια από ειδικό όταν η ψυχολογική επιβάρυνση αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα, τον ύπνο, τη λειτουργικότητα ή τη δυνατότητα του ασθενούς να ανταποκριθεί στη θεραπεία.

Συχνές Ερωτήσεις

Επιστημονικές πηγές

Οι πληροφορίες της σελίδας βασίζονται σε διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες και σύγχρονα δεδομένα για τη διάγνωση και αντιμετώπιση του καρκίνου του παγκρέατος.

1. Conroy T, Pfeiffer P, Vilgrain V, et al. Pancreatic cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2023;34(11):987–1002. doi: 10.1016/j.annonc.2023.08.009. 2. Sohal DPS, Kennedy EB, Cinar P, et al. Metastatic Pancreatic Cancer: ASCO Guideline Update. J Clin Oncol. 2020;38(27):3217–3230. doi: 10.1200/JCO.20.01364. 3. Turner KM, Wilson GC, Patel SH, Ahmad SA. ASO Practice Guidelines Series: Management of Resectable, Borderline Resectable, and Locally Advanced Pancreas Cancer. Ann Surg Oncol. 2024;31(3):1884–1897. doi: 10.1245/s10434-023-14585-y. 4. Tung N, Ricker C, Messersmith H, et al. Selection of Germline Genetic Testing Panels in Patients With Cancer: ASCO Guideline. J Clin Oncol. 2024;42(21):2599–2615. doi: 10.1200/JCO.24.00662. 5. Mosele MF, Westphalen CB, Stenzinger A, et al. Recommendations for the use of next-generation sequencing (NGS) for patients with advanced cancer in 2024: a report from the ESMO Precision Medicine Working Group. Ann Oncol. 2024;35(7):588–606. doi: 10.1016/j.annonc.2024.04.005. 6. Muscaritoli M, Arends J, Bachmann P, et al. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer. Clin Nutr. 2021;40(5):2898–2913. doi: 10.1016/j.clnu.2021.02.005. Conroy T, Ducreux M; ESMO Guidelines Committee. ESMO Clinical Practice Guideline Express Update on the management of metastatic pancreatic cancer. ESMO Open. 2025;10(4):104528. doi: 10.1016/j.esmoop.2025.104528.

Επικοινωνία

Σε μια νέα διάγνωση καρκίνου παγκρέατος, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ερώτημα χειρουργησιμότητας, επιλογής πρώτης θεραπείας ή επανεκτίμησης μετά από θεραπεία, η συνολική αξιολόγηση του φακέλου μπορεί να βοηθήσει στη διαμόρφωση της θεραπευτικής στρατηγικής.

bottom of page