Ηπατοκυτταρικό Καρκίνωμα

Διάγνωση · Σταδιοποίηση · Ηπατική λειτουργία · Τοπικές θεραπείες · Συστηματική θεραπεία

Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα (HCC) είναι ο συχνότερος πρωτοπαθής καρκίνος του ήπατος. Συχνά αναπτύσσεται σε έδαφος χρόνιας ηπατικής νόσου ή κίρρωσης, χωρίς όμως αυτό να ισχύει σε όλους τους ασθενείς. Η αντιμετώπισή του έχει μια σημαντική ιδιαιτερότητα: η θεραπευτική απόφαση δεν εξαρτάται μόνο από την έκταση του όγκου, αλλά και από τη λειτουργία του υπόλοιπου ήπατος και τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Για τον λόγο αυτό, η ακριβής σταδιοποίηση και η πολυεπιστημονική αξιολόγηση έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Τι πρέπει να γνωρίζουμε πριν επιλεγεί η θεραπεία;

Έκταση του όγκου

Αριθμός και μέγεθος των εστιών, η θέση τους μέσα στο ήπαρ και η πιθανή παρουσία νόσου έξω από αυτό.

Αγγειακή διήθηση

Ιδιαίτερη σημασία έχει αν ο όγκος επεκτείνεται σε μεγάλα αγγεία, όπως η πυλαία ή οι ηπατικές φλέβες.

Λειτουργία του ήπατος

Η ηπατική εφεδρεία επηρεάζει άμεσα τόσο την πρόγνωση όσο και το ποιες θεραπείες μπορούν να εφαρμοστούν με ασφάλεια.

Υποκείμενη ηπατική νόσος

Η παρουσία κίρρωσης, πυλαίας υπέρτασης και άλλων επιπλοκών της χρόνιας ηπατικής νόσου μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη θεραπευτική επιλογή.

Γενική κατάσταση του ασθενούς

Η λειτουργικότητα, οι συνοσηρότητες και η συνολική κλινική εικόνα αποτελούν μέρος της θεραπευτικής απόφασης.

Πώς γίνεται η διάγνωση και η σταδιοποίηση;

Η διάγνωση του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος έχει μια σημαντική ιδιαιτερότητα: σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο για HCC, η χαρακτηριστική εικόνα σε κατάλληλη αξονική ή μαγνητική τομογραφία μπορεί να είναι αρκετή για να τεθεί η διάγνωση χωρίς βιοψία. Παράλληλα, πρέπει να εκτιμηθούν τόσο η έκταση της νόσου όσο και η λειτουργία του υπόλοιπου ήπατος.

01 — Αξονική ή μαγνητική τομογραφία με σκιαγραφικό

Η αξιολόγηση γίνεται με δυναμική απεικόνιση σε διαφορετικές φάσεις μετά τη χορήγηση σκιαγραφικού. Στο HCC αναζητούνται χαρακτηριστικά πρότυπα πρόσληψης και αποβολής του σκιαγραφικού, τα οποία επιτρέπουν σε κατάλληλους ασθενείς τη μη επεμβατική διάγνωση. Η περιγραφή των ευρημάτων μπορεί να γίνεται με τυποποιημένα συστήματα όπως το LI-RADS.

02 — Πότε χρειάζεται βιοψία;

Σε ασθενείς με κίρρωση, χρόνια λοίμωξη από ηπατίτιδα Β ή προηγούμενο HCC, η χαρακτηριστική απεικονιστική εικόνα μπορεί να αρκεί για τη διάγνωση. Όταν όμως τα απεικονιστικά ευρήματα δεν είναι τυπικά ή όταν ο ασθενής δεν ανήκει σε ομάδα στην οποία μπορούν να εφαρμοστούν τα μη επεμβατικά κριτήρια, χρειάζεται ιστολογική επιβεβαίωση.

03 — Πρέπει να γνωρίζουμε την πλήρη έκταση της νόσου

Η σταδιοποίηση αξιολογεί τον αριθμό και το μέγεθος των εστιών μέσα στο ήπαρ, την πιθανή διήθηση αγγείων και την παρουσία νόσου έξω από το ήπαρ. Η αρχική σταδιοποίηση περιλαμβάνει απεικόνιση του θώρακα, της κοιλίας και της πυέλου με σκιαγραφικό.

04 — Η σταδιοποίηση δεν αφορά μόνο τον όγκο

Στο ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα η έκταση της νόσου δεν αρκεί από μόνη της για να καθορίσει τη θεραπεία. Πρέπει παράλληλα να αξιολογούνται η ηπατική λειτουργία, η παρουσία πυλαίας υπέρτασης ή ασκίτη και η γενική κατάσταση του ασθενούς. Οι παράγοντες αυτοί επηρεάζουν τόσο την πρόγνωση όσο και τις θεραπευτικές επιλογές.

Πώς επιλέγεται η θεραπεία;

Η θεραπεία του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος δεν καθορίζεται μόνο από το «στάδιο». Η επιλογή βασίζεται στην έκταση και τη θέση της νόσου, στη λειτουργία του ήπατος, στη γενική κατάσταση του ασθενούς και στο αν μπορεί να εφαρμοστεί με ασφάλεια μια θεραπεία με δυνητικά ριζικό σκοπό. Για τον λόγο αυτό η απόφαση χρειάζεται πολυεπιστημονική αξιολόγηση.

Θεραπεία με δυνητικά ριζικό σκοπό

Σε πρώιμη νόσο μπορεί να εξεταστούν η χειρουργική αφαίρεση, η μεταμόσχευση ήπατος ή η τοπική καταστροφή του όγκου με ablation. Η κατάλληλη επιλογή εξαρτάται τόσο από τα χαρακτηριστικά του όγκου όσο και από την κατάσταση του υπόλοιπου ήπατος.

Τοπικές και επεμβατικές θεραπείες

Όταν η νόσος περιορίζεται κυρίως στο ήπαρ αλλά δεν είναι κατάλληλη για χειρουργική ή ablation, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ενδαρτηριακές ή άλλες τοπικές θεραπείες. Η επιλογή τους εξαρτάται από την κατανομή της νόσου, την αγγειακή ανατομία και την ηπατική λειτουργία.

Συστηματική θεραπεία

Όταν υπάρχει προχωρημένη νόσος, αγγειακή διήθηση, εξωηπατικές μεταστάσεις ή όταν οι τοπικές θεραπείες δεν είναι κατάλληλες ή παύουν να ελέγχουν τη νόσο, η συστηματική θεραπεία αποκτά κεντρικό ρόλο. Οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνουν κυρίως ανοσοθεραπευτικούς συνδυασμούς και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, στοχευμένες θεραπείες.

Η θεραπευτική στρατηγική μπορεί να αλλάξει στην πορεία

Η αντιμετώπιση δεν είναι στατική. Η ανταπόκριση στη θεραπεία, η εξέλιξη της νόσου και η μεταβολή της ηπατικής λειτουργίας μπορεί να οδηγήσουν σε μετάβαση από μία θεραπευτική προσέγγιση σε άλλη.

Πότε εντάσσεται η συστηματική θεραπεία;

Η συστηματική θεραπεία — δηλαδή η θεραπεία που δρα σε ολόκληρο τον οργανισμό και μπορεί να χορηγείται ενδοφλέβια, όπως η ανοσοθεραπεία, ή από το στόμα, όπως ορισμένες στοχευμένες θεραπείες — αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης του προχωρημένου ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Ο ρόλος της, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στους ασθενείς με μεταστάσεις ή σε όσους έχουν εξαντλήσει τις τοπικές θεραπευτικές επιλογές. Ανάλογα με την έκταση και την κατανομή της νόσου, τη λειτουργία του ήπατος και τον συνολικό θεραπευτικό στόχο, μπορεί να αποτελεί την κύρια θεραπεία ή, σε επιλεγμένους ασθενείς, να εντάσσεται σε μια ευρύτερη θεραπευτική στρατηγική μαζί με τοπικές ή επεμβατικές παρεμβάσεις.

Δεν χρειάζεται να υπάρχουν μεταστάσεις

Συστηματική θεραπεία μπορεί να επιλεγεί και σε νόσο που παραμένει περιορισμένη στο ήπαρ, όταν το φορτίο ή η κατανομή των εστιών, η αγγειακή διήθηση ή άλλοι παράγοντες καθιστούν μια αποκλειστικά τοπική προσέγγιση ανεπαρκή ή ακατάλληλη. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες τονίζουν ότι η επιλογή μεταξύ τοπικής και συστηματικής θεραπείας δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο ανατομικό στάδιο, αλλά να γίνεται εξατομικευμένα στο πλαίσιο πολυεπιστημονικής αξιολόγησης.

Συστηματική και τοπική θεραπεία δεν είναι πάντα αμοιβαία αποκλειόμενες

Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορούν να συνδυαστούν συστηματικές θεραπείες με τοπικές παρεμβάσεις, όπως η διαρτηριακή χημειοεμβολή (TACE). Μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες, όπως οι EMERALD-1 και LEAP-012, έχουν δείξει ότι ο συνδυασμός TACE με ανοσοθεραπευτικές και αντιαγγειογενετικές στρατηγικές μπορεί να παρατείνει τον έλεγχο της νόσου σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών με ανεγχείρητο, μη μεταστατικό HCC. Ο ακριβής ρόλος και η κατάλληλη επιλογή ασθενών για αυτές τις στρατηγικές συνεχίζουν να εξελίσσονται.

Η λειτουργία του ήπατος παραμένει καθοριστική

Η επιλογή και η χρονική έναρξη της συστηματικής θεραπείας εξαρτώνται όχι μόνο από τον καρκίνο αλλά και από τη λειτουργική εφεδρεία του ήπατος. Η διατήρηση της ηπατικής λειτουργίας είναι σημαντική τόσο για την ασφάλεια της θεραπείας όσο και για τη δυνατότητα αξιοποίησης επόμενων θεραπευτικών επιλογών.

Η θεραπευτική στρατηγική μπορεί να μεταβάλλεται στην πορεία

Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα συχνά απαιτεί διαδοχική ή συνδυασμένη χρήση διαφορετικών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Η ανταπόκριση, η εξέλιξη της νόσου και η μεταβολή της ηπατικής λειτουργίας μπορεί να οδηγήσουν σε μετάβαση από τοπική σε συστηματική θεραπεία, σε προσθήκη τοπικής παρέμβασης κατά τη διάρκεια συστηματικής θεραπείας ή σε διαφορετική αλληλουχία θεραπειών.

Πώς επιλέγεται η συστηματική θεραπεία;

Ηπατική λειτουργία και γενική κατάσταση

Οι περισσότερες μελέτες που καθιέρωσαν τις σύγχρονες θεραπείες πρώτης γραμμής αφορούσαν κυρίως ασθενείς με διατηρημένη ηπατική λειτουργία και καλή γενική κατάσταση. Όταν υπάρχει σημαντική ηπατική δυσλειτουργία, η σχέση οφέλους και κινδύνου χρειάζεται ιδιαίτερα προσεκτική αξιολόγηση.

Παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την επιλογή του σχήματος

Το ιστορικό αιμορραγίας, η παρουσία πυλαίας υπέρτασης ή κιρσών, καρδιαγγειακοί παράγοντες, αυτοάνοσα νοσήματα και άλλες συνοσηρότητες μπορεί να επηρεάσουν το ποια θεραπευτική επιλογή είναι καταλληλότερη.

Δεν υπάρχει μία κατάλληλη θεραπεία για όλους

Οι συνδυασμοί που περιλαμβάνουν αναστολείς PD-1 ή PD-L1 αποτελούν βασικές επιλογές πρώτης γραμμής για κατάλληλους ασθενείς με προχωρημένο ηπατοκυτταρικό καρκίνο, αλλά δεν υπάρχει τεκμηρίωση που να επιτρέπει απλή κατάταξη ενός ανοσοθεραπευτικού συνδυασμού ως καλύτερου για όλους τους ασθενείς.

Και μετά την πρώτη γραμμή;

Εάν η νόσος προχωρήσει ή η αρχική θεραπεία πρέπει να διακοπεί, υπάρχουν επόμενες θεραπευτικές επιλογές. Η επιλογή τους εξαρτάται από το τι έχει ήδη χορηγηθεί, την ανταπόκριση και ανοχή στην προηγούμενη θεραπεία, καθώς και από την κατάσταση του ήπατος και του ασθενούς. Οι EASL αναφέρουν ότι μετά από ICI-based συνδυασμούς μπορούν να εξεταστούν TKIs σε επιλεγμένους ασθενείς.

Συχνές Ερωτήσεις

Όχι. Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα (HCC) είναι πρωτοπαθής καρκίνος του ήπατος, δηλαδή ξεκινά από τα κύτταρα του ίδιου του ήπατος. Οι ηπατικές μεταστάσεις προέρχονται από καρκίνο που ξεκίνησε σε άλλο όργανο και αντιμετωπίζονται με διαφορετική θεραπευτική στρατηγική.

Ναι. Μια φυσιολογική τιμή AFP δεν αποκλείει την παρουσία HCC και μια αυξημένη τιμή δεν αρκεί από μόνη της για να τεθεί η διάγνωση. Η AFP αξιολογείται μαζί με την απεικόνιση και τα υπόλοιπα κλινικά δεδομένα και, σε ορισμένους ασθενείς, μπορεί να προσφέρει πρόσθετες πληροφορίες για την πορεία της νόσου.

Όχι απαραίτητα. Η επιλογή δεν εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των εστιών αλλά και από το μέγεθος και τη θέση του όγκου, τη λειτουργία του υπόλοιπου ήπατος, την παρουσία κίρρωσης ή πυλαίας υπέρτασης και τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να είναι κατάλληλη η χειρουργική αφαίρεση, ενώ σε άλλους μπορεί να προτιμηθεί ablation ή διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.

Η παρουσία κιρσών δεν αποκλείει από μόνη της όλες τις θεραπείες που περιλαμβάνουν ανοσοθεραπεία. Έχει όμως ιδιαίτερη σημασία όταν εξετάζεται θεραπεία που περιλαμβάνει bevacizumab, επειδή το φάρμακο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται κατάλληλη αξιολόγηση και, όταν ενδείκνυται, αντιμετώπιση των κιρσών πριν από την έναρξη της θεραπείας.

Όχι ως εξέταση ρουτίνας σήμερα. Σε αντίθεση με άλλους καρκίνους, στο HCC δεν έχουν καθιερωθεί μοριακές αλλοιώσεις που να χρησιμοποιούνται συστηματικά για την επιλογή συγκεκριμένης εγκεκριμένης θεραπείας. Ο μοριακός έλεγχος μπορεί να έχει θέση σε επιλεγμένες περιπτώσεις ή στο πλαίσιο κλινικών μελετών.

Τα από του στόματος φάρμακα που χρησιμοποιούνται στο HCC είναι κυρίως αναστολείς τυροσινικής κινάσης (TKIs), όπως το sorafenib, το lenvatinib, το regorafenib και το cabozantinib. Δεν πρόκειται για κλασική χημειοθεραπεία. Είναι στοχευμένες θεραπείες που αναστέλλουν μοριακά σήματα τα οποία συμμετέχουν στην ανάπτυξη του όγκου και στον σχηματισμό νέων αγγείων. Σήμερα οι συνδυασμοί που περιλαμβάνουν ανοσοθεραπεία αποτελούν συχνά βασικές επιλογές πρώτης γραμμής για κατάλληλους ασθενείς, ενώ οι TKIs εξακολουθούν να έχουν σημαντικό ρόλο όταν η ανοσοθεραπεία δεν είναι κατάλληλη ή σε επόμενες γραμμές θεραπείας.

Όχι. Η υποτροπή χρειάζεται νέα συνολική αξιολόγηση. Ανάλογα με τον αριθμό και τη θέση των νέων εστιών, τη χρονική στιγμή της υποτροπής, τη λειτουργία του ήπατος και το τι έχει προηγηθεί, μπορεί να υπάρχει δυνατότητα νέας τοπικής ή επεμβατικής θεραπείας, ενώ σε άλλες περιπτώσεις η συστηματική θεραπεία αποτελεί την καταλληλότερη επιλογή.

Επιστημονικές πηγές

Οι πληροφορίες της σελίδας βασίζονται σε διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες και σύγχρονα δεδομένα για τη διάγνωση και αντιμετώπιση του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος

European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines on the management of hepatocellular carcinoma. J Hepatol. 2025;82(2):315–374. doi:10.1016/j.jhep.2024.08.028. Gordan JD, Kennedy EB, Abou-Alfa GK, et al. Systemic Therapy for Advanced Hepatocellular Carcinoma: ASCO Guideline Update. J Clin Oncol. 2024;42(15):1830–1850. doi:10.1200/JCO.23.02745. Singal AG, Llovet JM, Yarchoan M, et al. AASLD Practice Guidance on prevention, diagnosis, and treatment of hepatocellular carcinoma. Hepatology. 2023;78(6):1922–1965. doi:10.1097/HEP.0000000000000466. Reig M, Forner A, Rimola J, et al. BCLC strategy for prognosis prediction and treatment recommendation: The 2022 update. J Hepatol. 2022;76(3):681–693. doi:10.1016/j.jhep.2021.11.018. Finn RS, Qin S, Ikeda M, et al. Atezolizumab plus Bevacizumab in Unresectable Hepatocellular Carcinoma. N Engl J Med. 2020;382(20):1894–1905. doi:10.1056/NEJMoa1915745. Abou-Alfa GK, Lau G, Kudo M, et al. Tremelimumab plus Durvalumab in Unresectable Hepatocellular Carcinoma. NEJM Evid. 2022;1(8):EVIDoa2100070. doi:10.1056/EVIDoa2100070. Sangro B, Kudo M, Erinjeri JP, et al. Durvalumab with or without bevacizumab with transarterial chemoembolisation in hepatocellular carcinoma (EMERALD-1): a multiregional, randomised, double-blind, placebo-controlled, phase 3 study. Lancet. 2025;405(10474):216–232. doi:10.1016/S0140-6736(24)02551-0. Kudo M, Ren Z, Guo Y, et al. Transarterial chemoembolisation combined with lenvatinib plus pembrolizumab versus dual placebo for unresectable, non-metastatic hepatocellular carcinoma (LEAP-012): a multicentre, randomised, double-blind, phase 3 study. Lancet. 2025;405(10474):203–215. doi:10.1016/S0140-6736(24)02575-3.

Επικοινωνία

Στο ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα, η επιλογή θεραπείας εξαρτάται όχι μόνο από την έκταση του όγκου αλλά και από τη λειτουργία του ήπατος και τη δυνατότητα εφαρμογής τοπικών ή συστηματικών θεραπειών. Σε πιο σύνθετες περιπτώσεις, η συνολική επανεκτίμηση αυτών των δεδομένων μπορεί να βοηθήσει στον σχεδιασμό των επόμενων θεραπευτικών βημάτων.

Επικοινωνία & Ραντεβού →